iwan

Iwan Groźny – Pierwszym Carem Wszechrusi

iwanIwan Groźny – Pierwszym Carem Wszechrusi

W grudniu 1546 roku wielki książę moskiewski Iwan Wasylewicz z rodu Rurykowiczów miał zaledwie 16 lat i trzy miesiące. Od niespełna trzech lat zasiadał na tronie wielkoksiążęcym. Tylko zasiadał, bo o rządzeniu trudno było mówić.

Konglomeratem księstw ruskich, które składały się na jego dziedzictwo, zarządzali bojarzy walczący między sobą o władzę. Mimo młodego wieku Iwan rozumiał, że bez ukrócenia samowoli bojarów i wzmocnienia władzy centralnej jego państwo nigdy nie stanie się potężne, a może nawet nie przetrwa. Zapewne jego poglądy kształtowali doradcy, ale zasługą niedoświadczonego władcy było to, że wiedział, kogo słuchać.

Imperialne zapędy wymagały jednak cesarskiej tytulatury i pełnej, nieskrępowanej władzy. Rozbicie opozycji bojarskiej w 1546 roku i pozbycie się kilku ambitnych książąt nie rozwiązywało sprawy, ponieważ Iwan wciąż znajdował się pod kontrolą Dumy. Relację między kniaziem a ciałem doradczym lapidarnie ujmowała formuła: wielki książę ukazał, bojarzy prigoworili (zadecydowali).

Pozycja Iwana była słaba także z tego powodu, że był niepełnoletni i znajdował się pod nadzorem bojarskim. Był jednak sposób, aby wyrwać się spod tej kurateli – małżeństwo. Zawierając związek małżeński, książę od razu zostałby uznany za pełnoletniego i mógłby zrzucić więzy zależności od bojarów.

14 grudnia obwieszczono Dumie decyzję Iwana o ożenku i nakazano sprowadzenie na dwór kandydatek, którymi miały być wyłącznie córki bojarskie. Dlaczego nie córki koronowanych rodów państw sąsiednich?

Po pierwsze, nie było na to czasu, a po drugie, zapewne nie znalazłoby się wiele królewien czy księżniczek gotowych na przyjazd do kraju leżącego na wschodnich rubieżach świata chrześcijańskiego, do tego schizmatycznego, a więc nieuznającego prymatu papieża i kurii rzymskiej w sprawach religijnych. Deklaracja o zawarciu małżeństwa (ślub odbył się dopiero 3 lutego) uczyniła Iwana IV dorosłym, toteż bez przeszkód mógł rozpocząć przygotowania do przyjęcia tytułu carskiego i koronacji.

Uroczystość odbyła się 16 stycznia 1547 roku w Soborze Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny na Kremlu w Moskwie. Metropolita Makary, wkładając na głowę Iwana IV czapkę Monomacha, uczynił go carem i gosudarem Wsieja (całej) Rusi. Słowo gosudar (władca, pan) dobitnie określało jedynowładczą pozycję cara – gosudarem był bojar dla niewolnych chłopów.

Także przydomek Groźny, na który Iwan IV rychło zapracował świadczy o tym, że stał się dominująca figurą na ruskiej szachownicy. Nota bene, jak donoszą źródła, kiedy pierwszy car Wszechrusi kończył swój żywot 18 marca 1584 roku, ostatnią jego czynnością była partia szachów. Ciekawe, kogo chciał przesunąć.

Tekst  Marek Leyko
e-mielec24.pl